سعدی و راز و رمزش (قسمت اول) 
 
قیامت می کنی سعدی ،بدین شیرین سخن گفتن 
مسلّم نیست طوطی را ،درایّامت شــــــکر خــــائی 
 
از چهار گوینده قدر اول فارسی تنها فردوسی است که ما با او صریح و روشن رو بروئیم. 
سه تن دیگر ،مولوی ، سعدی ، حافظ ، هریک به شیوه خود رمز و ابهامی دارند.و در آثار خویش سئوالهائی بر می انگیزند. 
این سه تن که ششصد هفتصد سال است بر اندیشه ایرانی حکومت کرده اند ،آیا نباید روزی چنانکه باید شناخته شوند؟ 
ممکن است کسانی بگویند ما با همان پرده نشین بودن آنان خوشیم ،آنگونه که گذشتگان ما بوده اند، آنان را دوست داشته و تحسین کرده اند بی آنکه از خود بپرسند: 
موضوع از چه قرار است. 
ولی این رای بر خلاف عقل و علم می نماید. 
زیرا سرشت بشر گرایش به شکافندگی دارد 
در میان این سه تن در نظر اول چنین می نماید که سعدی از دیگران ابهام کمتری داشته باشد. 
با این همه هرگاه این پرسش را پیش آوریم که سعدی چگونه کسی است و چه می خواسته بگوید؟ نه با یک جواب بلکه با چند جواب روبرو می شویم ، 
وچندین مشرف الدین سعدی را در برابر خود می بینیم. 
 
(دکتر محمد علی اسلامی ندوشن)